TLG 4138 097 :: EPHRAEM SYRUS :: Adhortatio ad fratres

EPHRAEM SYRUS Theol., vel Ephraem Graecus
(Syrus: A.D. 4)

Adhortatio ad fratres

Source: Phrantzoles, Konstantinos G. (ed.), Ὁσίου Ἐφραίμ τοῦ Σύρου ἔργα, vol. 5. Thessalonica: Το περιβόλι της Παναγίας, 1994: 255–275.

Dup. Assemani, J.S., Sancti patris nostri Ephraem Syri opera omnia, vol. 3 Rome (1732) 205d–215a.

Citation: Page — (line)

255

(t)

Νουθεσία τοῖς ἀδελφοῖς
1 Ἀδελφοί, εὐλογίαις ἐθισθῶμεν, ἵνα εὐλογίας κληρονομήσωμεν. Οἱ Ἰου‐ δαῖοι ἀπὸ ἔθους πονηροῦ προσκόψαντες, θεοκτόνοι γεγόνασι· καὶ ἡμεῖς ἐὰν ὦμεν λοίδοροι, ἐσόμεθα δύσφημοι. Οὐκ εὐθέως τὰ νοσήματα ἀνίατα γίνονται· ἀρχὴν κακὴν λαβόντα δι’ ἀμελείας, εἰς τὴν ἄπειρον κακίαν προέρχεται. Καὶ ἐν
5τῇ ψυχῇ τὰ πάθη διὰ μικρᾶς αἰτίας ἐπιγίνονται, ἀλλὰ μὴ ὀλοθρευθέντα, ἄπει‐ ρον ποιεῖ τὴν καταφρόνησιν. Ἴδες ἐν χαλκῷ οὐλὴν χλωράν, πῶς εἰς βάθος διαδέχεται; Σύνες τί ποιεῖ ἐν τῇ ψυχῇ πάθος ἀμελούμενον. Ἐὰν μὴ ξέσῃς τὸν ἰόν, οὐ περιαίρεις τὸν σπῖλον, καὶ ἐὰν μὴ ἐκτρίψῃς τῆς σαρκὸς τὴν φύσιν, οὐ περιγίνῃ φυγαδεῦσαι τὸ πάθος.
10Ὥσπερ συμφυὴς τῷ χαλκῷ ὁ ἰός, οὕτω καὶ πάθος ἐγκύρον κατὰ τῆς φύσεως.255

256

Ἐάν τις γανώσῃ τὸν χαλκὸν πρὸ τοῦ ἰῶσαι, γίνεται ἀμέριμνος, καὶ ἐάν τις ἐν ἀρετῇ περιβάλῃ τὴν ψυχήν, οὐ πονήσει, οὐδὲ λαθραίαν ἀδικίαν ὑποστήσεται. Δύναται καὶ μετὰ τὸν ἰὸν χαλκοῦ σκεύους ἐπιμελήσασθαι, ἀλλὰ πόνον καὶ ζη‐ μίαν ὑφίσταται. Ἐν ᾧ καιρῷ ἔργον ποιεῖν ἠδύνατο πρὸς εὐπορίαν, ἀπασχο‐
5λεῖται εἰς θεραπείαν τοῦ ἀδικήματος· καὶ ἡ ψυχὴ ἄγεται βραδύνουσα, ἵνα τὸ πάθος ἀφελῆται, δυναμένη κερδᾶναι τὰ μέγιστα. Ἐὰν ἀμεληθῇ ὁ χαλκός, βρα‐ δεῖον καθαιρεῖται, καὶ κατάβρωσιν ὑπομένει, γινόμενος 〈καὶ〉 μετὰ τὴν γάνω‐ σιν αἰχμάλωτος· καὶ ἡ ψυχὴ ἐὰν καταφρονήσῃ ἑαυτῆς ἐν τῇ πράξει τῆς ἀρετῆς, εὐσύλατος καθίσταται. Ὁ χαλκὸς ὡς περιβολὴν αἴρει τὴν γάνωσιν. Ἐὰν ἐπὶ
10ζῶντος χαλκοῦ ἐπιβληθῇ, ἰσχύει πρὸς τὴν χρῆσιν ἐπὶ πολύ· εἰ δὲ μή, ἐπίθεσις γίνεται, ὅτι ἀσθενὲς γίνεται τὸ σκεῦος, θᾶττον ὑπὸ τοῦ ἤδη φθαρέντος καθαι‐ ρούμενον. Καὶ ἡ ψυχὴ ἐὰν ἐπὶ ἐφθαρμένης ἀρετῆς ἐπιλάβηται, σύγχυσιν ὑπομέ‐ νει, καὶ φθορὰν ἀπὸ τῆς συγχύσεως. Ὡς χαλκός ἐστιν ἡ φύσις ἡ ἀνθρωπεία, καὶ πολλῆς ἐπιμελείας δέεται.
15Ἐὰν μὴ θέλῃς γανῶσαι αὐτήν, φρόντιζε μὴ περιορᾶν τῆς μίξεως. Ἐὰν ὑγρὸν256

257

ἐάσῃ τὸν χαλκόν, ζημίαν ὑποστήσεται· καὶ τὴν φύσιν ἐὰν κάθυγρον ποιήσῃς, δί‐ δως τόπον τῇ φθορᾷ. Καὶ ὁ Σωτὴρ εἴρηκεν ὅτι τὰ πνεύματα τὰ ἀκάθαρτα ποθεῖ τὴν ὑγρότητα. Εἶπε καὶ ὁ Ἀπόστολος· μὴ ποιεῖσθαι τῆς σαρκὸς πρόνοιαν εἰς ἐπιθυμίας. Δῆλον ὅτι ἡ ὑγρότης αἰτία τῇ ψυχῇ καθίσταται τῇ ἐπιθυμίᾳ τῆς σαρ‐
5κός. Τὸ Εὐαγγέλιον ἑρμηνεύει τὸ ἀποστολικὸν λόγιον· ἐλθόν, λέγει, τὸ πνεῦμα τὸ ἀκάθαρτον εὑρίσκει τὸν ἄνθρωπον κεκοσμημένον, σεσαρωμένον. Οὐκοῦν ὁ κόσμος τοῦ σώματος πρόξενος ἐπιθυμιῶν τῇ ψυχῇ γίνεται. Διεπορεύθη δι’ ἀνύ‐ δρων τόπων τὸ πνεῦμα τὸ ἀκάθαρτον· ἐπειδὴ ἔγνω ὅτι ὁ σπόρος αὐτοῦ ἀπολεί‐ πεται μὴ χεόμενος εἰς τὸν ὑγρὸν τόπον· ἐλθὸν ἔσπειρε, καὶ ἔσχατον ἐλθὸν εἰς
10αὐτὸν ἔμεινεν, ἐπειδὴ μετὰ τὴν ἀποδημίαν ἐλθὸν εὗρε τὸν σπόρον καρπογονή‐ σαντα. Εἰ μὴ ἐποίησε καρπὸν ὁ κάθυγρος ἄνθρωπος, ὡς μὴ ἔχων τι φαγεῖν ὁ Ἐχθρός, ἐν αὐτῷ οὐ κατέμενε. Πῶς δὲ ἐσθίει καὶ τρέφεται τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα, μαθεῖν ὀφείλομεν. Λέ‐
γει ὁ Κύριος οἰκεῖον βρῶμα ποιῆσαι τὸ θέλημα τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ. Οὕτω καὶ ὁ257

258

Ἐχθρὸς ἐκ τοῦ ποιοῦντος αὐτοῦ τὸ θέλημα τρέφεται. Τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ ἐστιν ἡ εἰς τὸ ἀγαθὸν πίστις, οὐκοῦν τοῦ Ἐχθροῦ ἐστιν ἡ ἀπιστία. Τοῦ Θεοῦ τὸ θέλημά ἐστιν ἀρετὴ πράξεων ἀγαθῶν, τοῦ δὲ Διαβόλου πάντα τὰ ἐναντία. Εἴ τις ποιεῖ αὐτοῦ θέλημα, τρέφει αὐτόν. Ἔτι δὲ ὑμῖν τὸν λόγον ἐμφανῆ ποιήσομαι
5περὶ ἑκατέρου θελήματος. Πῶς τροφὴ γίνεται ὁ Χριστὸς διὰ τὴν σωτηρίαν τῆς Σαμαρείτιδος; Εἶπε τοῖς μαθηταῖς, ὅτι ἔφαγε, καὶ τοῦ Πατρὸς ἐτελείωσε τὸ θέ‐ λημα. Ἐὰν οὖν τις σώσῃ ψυχήν, τρέφει Θεόν· οὕτως, ἐάν τις ἀπολέσῃ ψυχήν, τρέφει τὸν Διάβολον. Τίς οὖν ἡ σπορὰ τοῦ Ἐχθροῦ, καὶ τίς ἡ ἀποδημία καὶ ἡ ἐπιδημία, κατί‐
10δωμεν· καὶ διὰ τί τὸ πρῶτον ὠσθείς, ἔσχατον κατέμεινε. Πάλιν ἐκ τῶν θείων Γραφῶν ὑμῖν τὸ παροίμιον δειχθήσεται εἰς πίστωσιν. Εἴ τις τέλειος ᾖ ἐν ἁγιό‐ τητι, ναὸς Θεοῦ ἐστι, καθὼς εἶπεν ὁ Ἀπόστολος. Οὕτω καὶ ἐν ἀσεβείᾳ, εἴ τις τέλειος γίνεται, οἶκος γίνεται τοῦ Διαβόλου, καὶ ἐπ’ αὐτὸν ἀναπαύεται. Οὐκοῦν
σπείρει πρῶτον ἐν τοῖς ἀτελέσι, καὶ ἀποδημεῖ, καὶ μετὰ χρόνον ὁρᾷ, ἐὰν γέγονε258

259

τέλειος. Οὕτω καταμένει ἐν αὐτῷ. Ἡ δὲ διαφορὰ τῆς τελειότητος πάλιν ἐκ τῆς εὐσεβοῦς διδασκαλίας παρατεθήσεται. Ὥσπερ οἱ ψυχὰς σῴζοντες τέλειοί εἰσι παρὰ τῷ Θεῷ, οὕτω καὶ οἱ ἀπολλύντες παρὰ Διαβόλῳ. Λέγει τὸ Εὐαγγέλιον πρὸς ποίαν ὁμοιότητα οἱ τέλειοί εἰσι. Τοῖς γοῦν μαθηταῖς φησι· γίνεσθε τέλειοι
5ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος· ἐπειδὴ σῴζει ψυχὰς καὶ σώματα· σώματα μὲν ἀνατέλλων τὸν ἥλιον καὶ διδοὺς ὑετόν· ψυχὰς δὲ διδοὺς νόμον καὶ γνῶσιν· ἀνε‐ χόμενος εἰς ἐπανόρθωσιν. Ἆρα εὑρίσκομεν ἐπὶ τοῦ Ἐχθροῦ εἰρημένον τὸ παροίμιον ἐν τῇ Γραφῇ; Ναί, αὐτὸ τὸ Εὐαγγέλιον λέγει περὶ αὐτοῦ· ἀπαρχῆς ὁ Διάβολος ἀνθρωποκτό‐
10νος ἐστίν. Εἴ τις οὖν ἀναιρεῖ ψυχάς, τέλειός ἐστι κατὰ τὸν Διάβολον γινόμενος. Ἀκόλουθόν ἐστιν εἰπεῖν, τίνες ἐν αὐτῷ τέλειοι γεγόνασιν. Οἱ Φαρισαῖοι δηλα‐ δή· αὐτὸς γὰρ εἶπεν ὁ Χριστὸς ὅτι πατέρα ἔχουσι τὸν Διάβολον. Αὐτοὶ ἀνεῖλον πολλὰς ψυχάς, ἀπιστίαν εἰς Θεὸν καὶ Χριστὸν διδάσκοντες. Ἐγὼ δὲ ἀποδείκνυ‐
μι ὅτι καὶ ὑπερέβαλον, ὅτι οὐ μόνον ἐδίδαξαν, ἀλλὰ καὶ ἠνάγκασαν ποιῆσαι259

260

κακόν· εἴ τις γὰρ ἐπίστευσεν εἰς Χριστόν, ἀποσυνάγωγος ἐγίνετο· ἵνα τὴν πρὸς τὸν Ἐχθρὸν ἄρωνται τελειότητα. Ἐκεῖνος διὰ δέους ἀναγκάζει ἀποστῆναι Θεοῦ· ἀπειλῶν γὰρ θάνατον, πολλοὺς τῆς εὐσεβείας ἐφυγάδευσε. Σπείρει καὶ ὁ Θεός, ἀλλὰ ἐν ξηροῖς καὶ ἐρήμοις σώμασιν, ἐπειδὴ τὰ ἐπου‐
5ράνια διὰ τῆς ἀφθαρσίας αὔξουσιν. Οὐ πρῶτον φθείρει καὶ φθείρεται ὁ σπόρος τοῦ Θεοῦ, ἀλλ’ ἐν τῇ ξηρότητι λεπτυνόμενος αὔξεται. Οὐκοῦν, τίς ἐστιν ὁ ξηρὸς τόπος, οἴδαμεν. Τίς οὖν ἐστιν, ἀλλ’ ἢ ἀφθαρ‐ σία; Ἐν ἁγνοῖς καὶ ἐγκρατέσι σώμασιν αὔξει ὁ σπόρος αὐτοῦ, ἐπειδὴ τὴν συμ‐ πλοκὴν οὐκ ἐν σαρκὶ ποιεῖται ἀεί, ἀλλ’ ἐν ψυχῇ. Πῶς οὖν τοῦτο γίνεται; Πάλιν
10ἐξετάσωμεν. Τὸ Εὐαγγέλιον εἶπεν ὅτι τὴν ψυχὴν ἀποκτεῖναι οὐδεὶς δύναται. Οὐκοῦν οὐ χρῄζη τῶν τούτου 〈τοῦ〉 κόσμου ἀγαθῶν. Δύναται δὲ μὴ χρῄζουσα διαμεῖναι ἄφθαρτος· τὰ γὰρ βρώματα πρὸς τὴν τοῦ σώματος δέχεται ὑπόστασιν.
Ὅτε τοίνυν μὴ ὑποπέσῃ σώματι, ἀλλ’ ὑποτάξῃ αὐτὸ δεχομένη τὸν ἄφθαρτον260

261

σπόρον τοῦ Θεοῦ, καὶ σῶμα ὡς ὑπὸ φωτὸς ποιεῖ μετασχεῖν τῆς ἀφθαρσίας, καὶ γίνεται ξηρὸν εἰς αὔξησιν λεπτότητος. Ὥσπερ γὰρ αἱ προσθῆκαι τῶν σωματικῶν αὔξησιν παρέχουσιν εἰς παχύτητα, οὕτω καὶ ἡ ἐκ παχύτητος μείωσις αὔξησις γίνεται λεπτότητος. Αὕτη ἡ εἰς λεπτὸν αὔξησις πάνυ λεπτυνθεῖσα πνευματοποιεῖ
5τὴν σάρκα, καὶ οὕτως ἑνοῦται τῷ θείῳ Πνεύματι, καρποφοροῦσα ἀφθαρσίαν καὶ τελειουμένη πρὸς ὑποδοχὴν Θεοῦ. Λέγει καὶ τὸ Εὐαγγέλιον ἐν τοῖς τελείοις ὅτι ἐγώ, φησὶν ὁ Χριστός, καὶ ὁ Πατὴρ ἐλευσόμεθα καὶ μονὴν παρ’ αὐτῷ ποιη‐ σόμεθα. Ἀλλὰ τάχα ἔτι πεισθῆναι ποθεῖτε, εἰ δύναται ἡ φθαρτὴ σὰρξ ἀφθαρσίᾳ
10συγκερασθῆναι· καὶ δεῖ πάλιν ἡμᾶς βραχέα διελθεῖν. Εἰ δέδεικται ἀθάνατος ἡ ψυχή, δῆλον ὅτι αὐτή ἐστι καὶ ἄφθαρτος. Ἀλλ’ ὥσπερ διὰ τῶν ὑγρῶν σωμά‐ των συγκερασθεῖσα γίνεται σαρκική, οὕτω καὶ σῶμα διὰ τῆς ἀφθαρσίας τῆς ψυχῆς ἑνούμενον τῷ σπόρῳ τοῦ Θεοῦ, γίνεται πνευματικόν. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Παῦλος οἶδε πνευματικοὺς ἀνθρώπους καὶ σαρκικούς. Οἶδεν ὅτι καὶ οἱ σαρκικοὶ
15ἔχουσι ψυχήν, καὶ οἱ πνευματικοὶ σώματα, ἀλλὰ διὰ τὴν σύγκρασιν καὶ ἐπι‐
κράτειαν τοῦ πλείονος τὰ ὀνόματα τῶν κρατούντων ὅλῳ τῷ ἀνθρώπῳ ἐπιτίθη‐261

262

σιν. Ἐὰν κρατήσῃ ἡ σὰρξ τῆς ψυχῆς, σαρκικός ἐστιν ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος· ἐὰν κρατήσῃ ἡ ψυχή, πνευματικός. Καὶ ἐν ἑτέρῳ δεικνὺς ταῦτα λέγει· ἡ σὰρξ ἀντί‐ κειται τῷ πνεύματι, καὶ τὸ πνεῦμα τῆς σαρκός, ἵνα μὴ ἃ ἂν θέλωσι ποιῶσι. Τὸ δὲ Εὐαγγέλιον ἐπιλύει τὴν ζήτησιν· εἶπεν ὅτι βιαστῶν ἐστιν ἡ βασι‐
5λεία τῶν οὐρανῶν· βιάζεται γὰρ τὸ πνεῦμα τὴν φύσιν ἐπὶ τὰ θειότερα, ἐπειδὴ ἡ φύσις ἀπὸ τῆς σαρκὸς ἐπὶ τὰ γαιώδη καθέλκεται. Ἡ βία αὐτῆς ἐστιν ὁ πόλεμος. Δυσὶ γὰρ τρόποις ἐπιγίνεται· ἐν τοῖς ἀρχομένοις γίνεται, ἵνα μὴ συγκραθῶσι τῇ σαρκί· ἐν τοῖς τελείοις, ἵνα καὶ αὐτὴν τὴν σάρκα πνευματικὴν ποιήσωσι. Διὰ τοῦτο ἐν ἀρχῇ τὸν σπόρον δίδωσι, καὶ ἐπὶ τέλει μετὰ τὴν αὔξησιν οἶνον καὶ
10τροφὴν ποιεῖ τοὺς τελειωθέντας, ὡς ἐπὶ τῶν ἐναντίων εἰρήκαμεν. Λέγει πῶς τροφὴ Θεοῦ γινόμεθα καὶ πότος· ἐγώ, φησί, εἰμὶ ἡ ἄμπελος, ὑμεῖς τὰ κλήμα‐ τα. Ὁ δὲ Ἀπόστολος τοῖς πιστοῖς Κορινθίοις φησί· Θεοῦ γεώργιόν ἐστε, Θεοῦ
οἰκοδομή. Τοῦτο εἶπε πρὸς τοὺς ἀρχομένους· πρὸς δὲ τοὺς τελείους τί φησιν·262

263

οὗ οἶκός ἐσμεν ἡμεῖς, ἐάν περ τὴν ἀρχὴν τῆς ὑποστάσεως μέχρι τέλους βεβαίαν κατάσχωμεν. Οὐκοῦν ἐν τοῖς σώμασι τοῖς ξηροῖς ὁ σπόρος τῆς ἀφθαρσίας συνάπτεται· οὐ γὰρ κατὰ φύσιν ἀνυπότακτον ἀντίκειται ἡ σὰρξ τῷ πνεύματι, ἀλλὰ κατὰ τὴν
5ἐπιθυμίαν καὶ ὁρμὴν τῆς προαιρέσεως. Εἰ γὰρ τὸ κεφάλαιον ἐν ἀνθρώπῳ ἐστὶν ἡ ψυχὴ ἡ ἀθάνατος, οὐκ ἠδίκησε τὸν ἄνθρωπον ὁ Θεὸς ἐπὶ ἀφθαρσίᾳ τερπόμενος, οὐκ ἐβιάσατο τὴν ἐπίμικτον φύσιν, ἀλλὰ προετρέψατο τὴν ἀφθαρσίαν βιάσασθαι, ὡς ὑπηρέτην, τὴν δι’ ἁμαρτίας φθειρομένην σάρκα. Ὥσπερ γὰρ ἐν χωνείᾳ πυρὸς συσχηματίζεται τῷ πυρὶ ὁ χαλκός, οὕτω καὶ τὸ σῶμα τῷ πνεύματι, ἐὰν τῇ
10ἀφθαρσίᾳ συγκραθῇ. Ὁ αὐτὸς χαλκὸς καὶ τῇ κόπρῳ παραπλήσιος γίνεται χων‐ νύμενος, καὶ γῇ σποδούμενος, καὶ τῷ ἰῷ φθειρόμενος. Οὕτω καὶ ἡ σὰρξ ἐν τοῖς πάθεσι βαπτιζομένη. Θέλω δὲ ὑμῖν περὶ τῆς βίας τῶν Ἁγίων εἰπεῖν· πῶς ἐν αὐτῇ τὴν βασιλεί‐ αν κληρονομοῦσιν. Ἡ φύσις τῆς σαρκὸς ἀπαιτεῖ ἀνάπαυσιν, αὐτοὶ δὲ μᾶλλον
15συντριβῆς ἀντιλαμβάνονται. Κακούμενοι χαίρουσι, καὶ ἀσθενοῦντες ἑαυτοὺς οὐ263

264

θεραπεύουσιν. Ἡ φύσις ἥδεται δόξῃ, αὐτοὶ δὲ λοιδορούμενοι τέρπονται, καὶ ἐλε‐ οῦντες κρύπτουσι, καὶ εὐσεβοῦντες λανθάνειν σπουδάζουσιν. Ἡ φύσις τῆς σαρ‐ κὸς ἐσθίειν βούλεται, αὐτοὶ δὲ νηστείας αὐτὴν κατατήκουσι, καὶ ἀσκήσεσιν αὐτὴν μαραίνουσιν. Ἡ φύσις πρὸς γάμον ἔχει προσηνῶς, αὐτοὶ δὲ ἐγκρατείαις
5αὐτὴν χαλινοῦσι καὶ τὰς αἰτίας τέμνουσι. Τὰς εὐπορίας διώκει ἡ φύσις, οἱ δὲ Ἅγιοι καὶ ἀδικούμενοι ἀνέχονται, καὶ ἁρπαζόμενοι, μακροθυμοῦσι. Σχεδὸν οὖν εἰπεῖν, τὴν ζωὴν πᾶσαν τῆς σαρκὸς παραιτοῦνται· τοῦτο γάρ ἐστιν, ἆρον τὸν σταυρόν σου, καὶ ἀκολούθει μοι. Διὰ τοῦτο καὶ ὁ Ἀπόστολος γράφει· νεκρώσα‐ τε τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· ἐπειδὴ διὰ τῆς βίας τῆς εὐσεβοῦς γίνεται. Οὐδεὶς
10ἀναιρεῖ τινα μετὰ φειδοῦς, ἀλλὰ μετὰ βίας. Οὕτω καὶ ὁ 〈μὴ〉 θέλων ζωοποιῆσαι τὰ σαρκικά, βιάζεται. Εἶπε ποῖα εἰσὶ τὰ μέλη τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· οὐ γὰρ τῆς δημιουργίας τοῦ Θεοῦ κατηγορεῖ. Οὐκ εἶπε, νεκρώσατε τὰ μέλη τοῦ σώματος ἁπλῶς, ἀλλὰ τὰ ἐπὶ
τῆς γῆς. Καὶ τίνα ἐστὶ ταῦτα; Πορνεία, δόλος, φθόνος, κακία, πλεονεξία καὶ264

265

τοιαῦτα. Πάντα τὰ εἰρημένα σάρξ, ἔχει τὴν συγγένειαν. Διὰ τὸν πλοῦτον αἱ ἀδικίαι· διὰ τὴν εὐδοξίαν ὁ φθόνος· διὰ τὴν φιλανθρωπίαν ὁ δόλος· διὰ τὴν σπατάλην ἡ πορνεία. Οὐκοῦν ἐν τοῖς ὁμοίοις ἁλίσκεται ὁ σαρκικὸς ἄνθρωπος, ἐν τοῖς διὰ φύσε‐
5ως ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας ἀδικούμενος. Ἔφη τὸ Εὐαγγέλιον, μᾶλλον τὴν φύσιν βιά‐ ζεσθαι ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας. Κλέπτεται ἡ φύσις ἐκ τῆς αὐταρκείας εἰς ἀπληστίαν, 〈καὶ〉 ἐκ τοῦ πίνειν εἰς μέθην, καὶ ἐκ τοῦ γαμεῖν εἰς πορνείαν, καὶ ἐκ τοῦ δικαίου εἰς ἀπανθρωπίαν, καὶ ἀπὸ ἀγάπης εἰς χύδαιον, καὶ ἐκ φιλοξενίας εἰς ἀδιαφο‐ ρίαν. Χρὴ οὖν βιάζεσθαι ταύτην, ἵνα κυβερνωμένη μὴ δύναται πλέον τοῦ δέον‐
10τος ἐπιδείξασθαι. Καὶ γὰρ ὁ Σωτὴρ ἡμῶν ἔφη, κρεῖσσον μονόπουν ἢ μονόχειρα, ἵνα τῆς βασιλείας ἐπιτύχῃ ὁ ἀγωνιζόμενος. Οὐ πάντως τὰ μέλη, ἃ αὐτὸς ἐποί‐ ησεν, ἐκτεμεῖν προσέταξεν, ἀλλ’ ἵνα μάθωμεν μὴ ἔχειν τὴν φύσιν συναιτίαν τῆς ἁμαρτίας. Ἐὰν δὲ δι’ ἐγκρατείας νεκρωθῇ ἡ χείρ, καὶ 〈ἐὰν〉 ἀποτυφλωθῇ ἡ
διάνοια πρὸς φόνον, μὴ σχοῦσα τὴν συνεργὸν χεῖρα, τὸ κακὸν οὐκ ἐποίησεν.265

266

Εὐχερῶς πείθομεν τοὺς φίλους μὴ ἐπιβουλεύοντες, εἰ μὴ συνήλθομεν τοῖς ἐπι‐ βουλεύουσιν. Οὐκ ἐκώλυσεν ἡ Γραφὴ τεκνογονῆσαι, ἀλλὰ τεκνοκτονῆσαι· ἡ γὰρ συνεχὴς ἐπιμιξία ἐμποδίζει πάσῃ τῇ καταστάσει τῆς ψυχῆς, πολέμους ἐγεί‐ ρουσα, φθορὰς διδάσκουσα, δόλους καὶ φθόνους ὑποβάλλουσα.
5 Νοεῖτε ἃ λέγω, ἵνα μὴ ἐπὶ πολλὰς παρεκβάσεις ἔλθωμεν. Αὐτὸς αὐτάρ‐ κειαν προσέταξεν, ἀλλ’ εἶπεν ὅτι ἡ σπαταλῶσα ζῶσα τέθνηκεν. Αὐτὸς ἐδίδαξε πρὸς τοὺς ἔξω εὐσχημόνως, ἀλλ’ ἐνεπόδισε ποιεῖσθαι τῆς σαρκὸς πρόνοιαν εἰς ἐπιθυμίας. Οὐκ ἐναντιοῦται τῇ αὐταρκείᾳ ἡ ἀκτημοσύνη· ἐπαρκεῖ γὰρ τῇ ἡμέρᾳ ἡ κακία αὐτῆς. Οὐκ ἐναντιοῦται τῇ βρώσει ὁ σταυρός· ὅτι ὁ ἀγωνιζόμενος πάντα
10ἐγκρατεύεται. Οὐκ ἐναντιοῦται τῷ γάμῳ ἡ βία καὶ ἡ νέκρωσις τῆς φύσεως· ἐ‐ πειδὴ τὴν νεκρότητα τῆς πορνείας καταργεῖ. Ὁ γάμος ζωῆς ἐστιν ἐργαστήριον, ἡ δὲ πορνεία τοῦ θανάτου, ἐπειδὴ φθείρει τεκνογονίας. Οὐκοῦν, οὐκ εἶπεν,
ἀλλὰ νεκρὰν καταστῆσαι τὴν ἁμαρτίαν· ἣν ἀνελεῖν οὐ τῆς τυχούσης βίας ἐστί.266

267

Σύνετε τοῦ Εὐαγγελίου τὴν δύναμιν, ὅτι ἐν νεκρῷ ἀνθρώπῳ βούλεται νεκρῶσαι τὴν ἁμαρτίαν. Θέλει ἐν θανάτῳ σαρκὸς θανατῶσαι τῆς ψυχῆς τὸν θά‐ νατον. Σπεύδει ἐν ἀτονοῦντι σώματι παραλῦσαι τῶν παθῶν τὴν εὐτονίαν. Προ‐ τρέπεται βιάσασθαι τὴν φύσιν, ἵνα μὴ βίαν ὑπομείνῃ νεκρότητος. Διδάσκει περι‐
5φρονῆσαι τοῦ μέρους τοῦ νεκροῦ, ἵνα μὴ ἀπολέσῃ τῆς ἀθανασίας τὸ κεφάλαιον. Κατὰ τοὺς σοφοὺς ἄνδρας ποιῆσαι νουθετεῖ, ἵνα τὸ φθειρόμενον ἡμεῖς φθείρω‐ μεν, μὴ ὑφ’ ἑτέρων ὑπομένοντες. Αἱρεῖσθαι βούλεται ἡμᾶς ἀπαθῶς φθείρειν τὴν σάρκα διὰ τῆς νηστείας, ἵνα μὴ δι’ ἁμαρτίας αὐτὴν ἀπολέσωμεν ἐν τῇ φθορᾷ. Ἡ φθορά, ἣν ἡμεῖς τὴν σάρκα φθείρομεν, ἴασιν ἐπιδέχεται, ἐπειδὴ κατὰ
10τοὺς ἰατροὺς τοὺς τραχύτοπον καὶ ὄγκον ἔχοντας, ἢ ξηραίνουσιν, ἢ σήπουσιν, ἢ καίουσι, καὶ οὕτω θεραπεύουσιν. Ἡ φθορὰ τῆς ἁμαρτίας εἰς ἀπώλειαν ἐπιγίνε‐ ται, ἐπειδὴ λαθραίως εἰς βάθος χωροῦσα ἀνίατον ποιεῖ τὴν σῆψιν τῆς φύσεως. Μικρὰ εἶναι δοκεῖ, καὶ ἄπειρος γίνεται, ὅτι ὡς ἡ ζύμη ἀπὸ ποδῶν ἄχρι κε‐
φαλῆς διαπερᾷ. Μονοειδὴς [τῇ φθορᾷ] νομίζεται, ἀλλ’ ἔχει πολλὴν δύναμιν.267

268

Φθείρει ἐν βρώματι τὸ σῶμα παχύνουσα· ὥσπερ γὰρ ἡ ἀσθένεια ἀλλοιοῖ τὸ σῶμα, καὶ ἡ τρυφὴ οὐκ ἐᾷ ἐπιγνωσθῆναι τὸν ἐν τρυφῇ διάγοντα, ἐπειδὴ ἀπώ‐ λεσε τὸν κανόνα τῆς φύσεως. Φθορά ἐστι καὶ ἡ λεπτότης ἡ ἐκ τρυφῆς, ἐπειδὴ σάρκας φθαρτὰς προστίθησι. Φθείρει ἡ ἁμαρτία καὶ ἐν φιλαργυρίᾳ, ὅτι διδάσκει
5φροντίζειν εἰς θάνατον· τὸ σῶμα φθείρει ἐν καταπονήσει, τὴν ψυχὴν μιαίνει ἐν πονηρίᾳ. Φθείρει καὶ διὰ φιλοδοξίας, ἐπειδὴ φθονεῖν καὶ μισεῖν τοῖς πλησιάζου‐ σιν ὑποτίθεται. Φθείρει καὶ δι’ ἀρετήν, ὅτι διδάσκει δι’ αὐτῆς κενοδοξεῖν. Φθείρει ἐν τοῖς καλύπτουσι τὴν ἀρετήν, ἐπειδὴ εἰς ἀδιαφορίαν προτρέπεται. Ἐκ μεγά‐ λων ἀρετῶν εἰσάγει τὰ δοκοῦντα ἐν τοῖς πάθεσιν ἐλάχιστα, καὶ δι’ αὐτῶν
10πᾶσαν τὴν ὑπόστασιν καταρρυποῖ. Παγίδας ἱστᾷ ἐν τοῖς ὑφ’ ἡμῶν πραττομέ‐ νοις, ἐπειδὴ τὸ ἔθος ἡμῖν ποιεῖ γενέσθαι ἰξόν, ἐν ᾧ ἡλοῦμεν τὰ πτερά, τὰς ἀρετὰς λέγω, ἐν πάθει μικρῷ διὰ συνηθείας, καὶ οὐ μόνον τὰ πτερά, ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχὴν ζημιούμεθα.
Εὐτόνως προσχῶμεν πρὸς τὸν δόλον αὐτοῦ, ἵνα μὴ ὡς ἀλόγοις ἐμπαί‐268

269

ξειε. Προσχῶμεν ταῖς μεθοδείαις αὐτοῦ, ἐπειδὴ ἐν αὐταῖς καθ’ ἡμῶν ἀγωνίζε‐ ται. Ὅτε πάντοθεν περιασφαλισώμεθα, εὑρίσκει τόπον αὑτῷ πρὸς εἴσοδον. Ἐὰν ὡς λέοντα τείχεσιν ὀχυροῖς ἀποδράσωμεν, ὡς κύων γίνεται, ἵνα διὰ τὸ εὐτελὲς μὴ φυλαξώμεθα. Ἐὰν ὡς κύνα ἀποκλείσωμεν, ὡς πετεινὸν διὰ θυρίδος εἰσέρ‐
5χεται. Δεδίαμεν αὐτὸν ἀετὸν γινόμενον, καὶ στρουθίον φαίνεται· παραιτούμεθα ὡς κόρακα, καὶ ὡς μέλισσα παρεισπηδᾷ, καὶ ὅ, τι ἐν πᾶσιν αὐτὸν νοήσωμεν. Κώνωψ γινόμενος οὐ μικρῶς ἡμᾶς ἀδικήσειεν· οἱ κώνωπες τοὺς πρώτους οἴνους ἀφανίζουσιν, ἐπειδὴ συμφύρουσι τῇ σαπρίᾳ αὐτῶν τὸ πλῆθος, ὡς ἡ ζύμη τὸ ἄ‐ λευρον. Πολλάκις θανατικὸν ἢ νοσηρὸν ποιοῦσι τὸν οἶνον, ἢ θνησιμαίους ἐφιζά‐
10νοντες ἢ ἰοβόλων ἑρπετῶν ἀπογευόμενοι. Τοιαύτη ἐστὶν ἡ ἐπὶ μικροῖς συνήθεια· ὅτι ζυμοῖ τὴν ψυχὴν πρὸς πᾶσαν τοῦ Δράκοντος τὴν διάθεσιν. Τοιαύτη ἐστὶν ἡ λεπτότης τοῦ Ἐχθροῦ ἐμποιοῦσα καὶ τοῖς ἀσφαλέσιν ὄλεθρον. Λέγει γὰρ ὁ Ἐκκλησιαστής, ὅτι μυῖα ἀφανίζει
σκευασίαν ἐλαίου ἡδύσματος, ἵνα οἱ Ἅγιοι συνῶσιν αὐτοῦ τὸ εὐτελὲς καὶ ἀκά‐269

270

θαρτον, οἱ δὲ ἀμελεῖς τὴν ἐπιβουλὴν καὶ τὴν λεπτότητα. Καὶ ἐν τοῖς Βασιλείοις ὁ Ἠλίας θεὸν Ἀκκαρὼν μυῖαν Βάαλ προσηγόρευεν· ἐφιζάνει γὰρ ἐπὶ τὰς ψυχὰς τῶν ἀσεβῶν, ὡς ἐπὶ πυορροούσαις νομαῖς, ἐκμυζᾷ τὴν πρᾶξιν αὐτῶν τὴν ἀκά‐ θαρτον, καὶ ἐκ τῶν βρασμῶν τῆς παροινίας αὐτῶν τρέφεται. Ἀνέχεται Δράκων
5γενέσθαι μυῖα, ἵνα τερφθῇ τῷ ἰχῶρι τῆς ἀσεβείας. Ἐν τοῖς πονηροῖς ὡς δράκων συνέρχεται, καὶ ἐν τοῖς ἀσώτοις ὡς μυῖα συγγίνεται. Δῆλον οὖν ἐστιν ὅτι καὶ ἐν τοῖς ἀσφαλέσι κώνωψ γίνεται ἀδικῶν τὰ ἀγγεῖα περιφράττειν διὰ τὸ ἀνέμπαικτον, τὴν δὲ ψυχὴν ἐᾶν ἀπερίφρακτον. Ἄλογον περὶ τῶν αἰσθητῶν ἀσφαλίζεσθαι, τὴν δὲ διάνοιαν περιφέρειν ἀπαραφύ‐
10λακτον. Εἶπεν ἡ Σοφία ἐν ταῖς Παροιμίας πορευθῆναι πρὸς μύρμηκα καὶ μα‐ θεῖν φρόνησιν. Εἶπε καὶ τὸ Εὐαγγέλιον γενέσθαι φρονίμους ἡμᾶς, ὡς τοὺς ὄφεις· οὐ γὰρ εὐάλωτοί εἰσι, ὄντες ἀθλιώτατοι. Ἀντὶ τῆς περιστερᾶς τοῦ Εὐαγ‐
γελίου ἡ Παροιμία τὴν μέλισσαν παρέθετο, καὶ ἀντὶ τοῦ ὄφεως τὸν μύρμηκα.270

271

Ἴδωμεν οὖν τὴν ὁμοιότητα πρὸς ὠφέλειαν. Ὁ ὄφις ἕρπει, καὶ ἐπιβουλεύει πολ‐ λοῖς· ἀλλ’ ἡ Παροιμία, ὅτι καὶ λεπτὸς ὁ Δράκων γίνεται εἰς ἀναίρεσιν, μύρμηκα αὐτὸν προσηγόρευσεν. Ὅτε ὀφθῇ μύρμηξ, κἂν νικήσῃ, ὡς δράκων θρασύνεται. Ὅτε φανῇ ὄφις, κἂν νικηθῇ, ὡς μύρμηξ ταπεινοῦται, ἵνα μὴ ἀδικηθῇ. Οὕτω
5καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν μετασχηματίζεσθαι ταῖς μεθοδείαις αὐτοῦ, ἵνα μὴ ζημιού‐ μεθα. Ἕρπει ὁ μύρμηξ κατὰ τὸν ὄφιν, οἱ δὲ πόδες αὐτοῦ οὐ τὸ σῶμα βαστάζου‐ σιν, ἀλλὰ τὴν γῆν ἐπιλαμβάνονται εἰς πορείαν· τὰ σιτία ὑπὸ γῆν κρύπτει, ἵνα μὴ ὑπὸ χειμῶνος ἀδικηθῶσι· τοὺς πόρους ἀποφράττει, ὧν καθιστᾷ, ἵνα μὴ ἐν καιρῷ ἀνάγκης ἀπολέσῃ τὴν τροφήν. Ταῦτα πάντα καὶ ὁ ὄφις ποιεῖ. Εἶπε καὶ
10τὸ Εὐαγγέλιον, τὸν διωγμὸν ὑμῶν εὔχεσθε μὴ ἐπιέναι χειμῶνι, ἢ ἐν σαββάτῳ· τὸν χειμῶνα δηλοῦντα τὴν ὥραν τῆς ἀνάγκης, τὸ δὲ σάββατον τὴν ἡλικίαν τοῦ γήρως, ἐν ᾧ ζωὴ ἡμῶν διὰ τὴν ἀργίαν σάββατον γίνεται. Ἐργασώμεθα οὖν ἐν τῷ θέρει, ὅτε οὐκ ἐπίκειται ἀνάγκη, ἵνα ἔχωμεν εἰς
τὸ σάββατον. Ὁ αὐτὸς εἶπε Σολομών· ἐργάζου ἐν νεότητι πρὸ τοῦ ἐλθεῖν και‐271

272

ρὸν ἐν ᾧ ἐρεῖς· οὐκ ἔστι μοι ἐν αὐτῷ θέλημα. Τίς οὖν ἐστιν ἡ ἀνάγκη, ἢ πειρα‐ σμός τις ἀλλοιούμενος, ὅστις ἄγνοιαν ὑφίσταται; Ὁ δὲ πειρασμός ἐστι, περὶ ὃν εἶπεν ὁ Κύριος· εὔχεσθε μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμόν. Καὶ ὁ Παῦλος λέγει ὅτι οὐκ ἐάσει ὑμᾶς πειρασθῆναι ὑπὲρ ὃ δύνασθε, δεικνὺς ὅτι Θεὸς οὐκ εἰς κακὸν
5συγχωρεῖ, ἀλλ’ εἰς τὸ ἀγαθόν. Εἰδὼς ὅτι νικήσομεν, συγχωρεῖ, ἵνα στεφα‐ νωθῶμεν. Περὶ γὰρ τῶν ἡττωμένων οὐκ αὐτὸς συγχωρεῖ· ἡ προαίρεσις ἑκά‐ στου καὶ ἡ πρᾶξις αἰτία καθίσταται. Ὁ Ἐχθρὸς οὐκ οἶδεν ὅτι νικῶσιν οἱ Ἅγιοι· κακοθελὴς γὰρ ὤν, οὐκ ἐποίει ἀγῶνα τῷ στεφανοῦσθαι μέλλοντι. Εἰ ἦν γινώ‐ σκων, καλοθελὴς ἐτύγχανε· καὶ εἰ ἦν καλοθελής, διὰ τί τοὺς πίπτοντας κατα‐
10στρέφει, οὐκ ἀνορθοῖ δὲ παυόμενος τῆς πράξεως; Οὐκοῦν τὸ εὔξασθαι μὴ εἶναι ἡμῖν ἐν χειμῶνι τὸν διωγμὸν συνήκαμεν ὅτι δύο περιέχει πειρασμούς; Ἕνα τὸν ἐκ τῆς ἐξετάσεως, θάτερον δὲ τὸν ἐκ τῆς τοῦ
διωγμοῦ προαιρέσεως; Ὅμοιόν ἐστι καὶ τὸ τοῦ σαββάτου, ὅτι περιέχει τέλος272

273

πικρὸν τῆς διώξεως τῶν πόνων, ὧν ἢ παρὰ δύναμιν ὑπομένοντες σφοδρῶς κο‐ λαζόμεθα, ἢ μὴ φέροντες σφαλλόμενοι τὴν ψυχὴν ἀδικοῦμεν. Θάτερον δὲ τέλος ἄκαρπον, ὅτι ἐν διωγμῷ θνῄσκοντες ἄκαρποι αἰώνιον μισθὸν ζημιούμεθα. Ἴδωμεν καθεξῆς περὶ τῆς μελίττης καὶ περὶ τῆς περιστερᾶς, εἰ καὶ ἐν τού‐
5τοις εὕροιμεν ὁμοιότητα, ὡς παρὰ τῷ ὄφει καὶ τῷ μύρμηκι, ἢ πολλὴ παρ’ ἐκεί‐ νοις ἡ ἀκρίβεια. Διὰ τὸν χειμῶνα τῆς μελίττης οἱ πόνοι ἐν εὐθηνίας γίνονται. Ἡ περιστερὰ κοινότητα ἀσπάζεται, ὡσαύτως καὶ ἡ μέλιττα. Τῆς μελίττης ὁ πόνος ἅπασι χρήσιμος, καὶ τῆς περιστερᾶς τὸ εἶδος πᾶσι προσφιλέστατον. Ὡς ἡ μέλιττα, οὔτε περιστερὰ δολιεύεται. Εὐάλωτον περιστερᾶς τὸ εἶδος τοῖς ὄφεσιν·
10ὡσαύτως καὶ τὸ τῆς μελίττης τοῖς ἑρπετοῖς. Ἐκείνοις ἐοίκασιν οἱ μετὰ διακρί‐ σεως βιοῦντες, καὶ τούτοις οἱ μετὰ ἁπλότητος. Διὸ καὶ λέγει ὁ Ἐκκλησιαστής· ἐν ἡμέρᾳ ἀγαθῇ, ἴδε ἐν ἀγαθῷ, καί, φύλασσε ἀκακίαν, ἵνα ἴδῃς εὐθύτητα.
Ἀλλὰ πρῶτον εἶπεν ὁ Κύριος, γίνεσθε φρόνιμοι ὡς οἱ ὄφεις· εἶθ’ οὕτως, καὶ273

274

ἀκέραιοι ὡς αἱ περιστεραί· ἕπεται γὰρ μετὰ τὸν πειρασμὸν ἡ ἀνάπαυσις. Διὸ λέγει ὁ Δαυΐδ· διήλθομεν διὰ πυρὸς καὶ ὕδατος, καὶ ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυ‐ χήν. Μετὰ τὸν μύρμηκα καὶ μέλιττα. Λέγει καὶ ὁ Παῦλος· πρῶτον τὸ σαρκι‐ κόν, καὶ οὕτω τὸ πνευματικόν· γίνεται γὰρ μετὰ τοὺς πόνους δόξα. Καὶ λέγει
5περὶ τῆς μελίττης ὅτι ποθεινή ἐστι πᾶσι καὶ ἐπίδοξος. Ὁρᾶτε ὅτι δεῖ πρῶτον ἐν πόνοις διαγυμνάζεσθαι, καὶ ἐν ἀγῶνι στεφα‐ νοῦσθαι, ἵνα οὕτω τῆς θείας χάριτος ἀπολαύσωμεν; Τὴν πικρίαν τῆς ἀσκήσεως διαδέχεται ἡ γλυκύτης τῆς ἀναπαύσεως, καὶ τὴν τραχύτητα τῆς ζωῆς ἡ χάρις διαδέχεται. Εἰ μὴ μισηθῶμεν ὡς οἱ ὄφεις, ὡς αἱ περιστεραὶ οὐ φιλιούμεθα. Εἰ
10μὴ εὐτελεῖς ὡς οἱ μύρμηκες γενώμεθα, ὡς αἱ μέλιτται ἐπίδοξοι οὐκ ἐσόμεθα. Πρῶτον ἔπαθεν ὁ Χριστός, ὡς ὁ ὄφις Μωυσέως, ἐπὶ ξύλου κρεμασθείς, καὶ εἶθ’ οὕτως, ὡς περιστερά, ἀναστὰς ἐκ τῶν νεκρῶν, ἀνέπτη εἰς τὰ ἐπουράνια. Πρῶτον ἔφαγε τὰς πικρίδας τοῦ Πάσχα, καὶ οὕτως ἀναστὰς τῆς μελικηρίδος
ἀπήλαυσε.274

275

Νοεῖτε ἃ λέγω, ἀδελφοί· ὅτι εἴ τις θέλει ἀσφαλίσασθαι, πονεῖ ὀφείλει, καὶ μετὰ ταῦτα ἀπολαύσει τῶν πόνων αὐτοῦ. Ἐὰν θέλητε μὴ πηδᾶσθαι ἐκ τῶν μικρῶν, διὰ πόνων μάθετε παρὰ τῶν πατέρων ἡμῶν. Γίνεσθε τέκνα ὑπακοῆς ἐν πόνοις, ἵνα πατέρες γένησθε ἐν ἀναπαύσει. Ἐν πόνοις ὄντες ὑπὸ ἔθους οὐχ
5ὑπαχθήσεσθε, ἐπειδὴ ὁ κόπος φυγαδεύει τὴν ἐμπαθῆ συνήθειαν. Εἶπον οὖν ὑμῖν, μὴ γίνεσθε ἐν κακοῖς ἔθεσιν, ἵνα μὴ εἰς βυθὸν κακίας ἐμπέσητε. Εἶπον καὶ πῶς τοῦτο ἔχειν δύνασθε, ἵνα μή μου ἐπιλάβησθε ὡς ἰα‐ τροῦ περὶ παθῶν λέγοντος, περὶ δὲ τῆς θεραπείας αὐτῶν πεῖραν μὴ ἔχοντος. Ποιήσατε οὖν τὸ πρέπον τῆς ἐπαγγελίας ὑμῶν, ἵνα καὶ τῶν ἐπαγγελιῶν
10τοῦ Θεοῦ ἐπιτύχητε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ. Ἀμήν.275